Schenken aan uw kind: wat als uw kind voor u overlijdt? Het beding van terugkeer uitgelegd

Stel je voor: u schenkt een huis, de aandelen van uw familiale vennootschap of een deel van uw spaargeld aan uw kind. De motieven kunnen variëren: u wil uw kind financieel helpen, bv. bij de aankoop van een woning, of u wil toekomstige hoge erfbelasting vermijden. In elk geval geeft u bij leven (= met de warme hand) in plaats van na de dood (= met de koude hand).

Het leven loopt echter niet altijd zoals gepland. Wat als uw kind daarna, onverwacht, voor u overlijdt? Belandt uw geschonken vermogen dan bij de schoonfamilie? Is er dan erfbelasting verschuldigd op het door u geschonken vermogen? Kunnen de schuldeisers van de nalatenschap dit vermogen uitwinnen?

Al deze scenario’s zijn perfect te vermijden door een beding van terugkeer te verbinden aan de schenking.

Wat is een beding van terugkeer?

Een beding van terugkeer is een clausule die je als schenker in de schenkingsakte kunt laten opnemen. Het houdt in dat geschonken goederen naar jou terugkeren als de begiftigde (= de persoon aan wie je schenkt) voor jou overlijdt.

Dit kan op twee manieren worden ingevuld:

• bij het overlijden van de begiftigde alleen, of

• bij het overlijden van de begiftigde en al zijn of haar kinderen (afstammelingen).

Het grote voordeel van het beding van terugkeer? De goederen keren (belasting)vrij terug

Wanneer de begiftigde effectief overlijdt voor de schenker, keren de geschonken goederen niet zomaar terug. Ze keren (onder voorwaarden) retroactief terug vrij van alle lasten en hypotheken. De overdrachten die de begiftigde in de tussentijd eventueel deed, worden in principe tenietgedaan.

Concreet betekent dit onder meer:

• De goederen komen terug zonder hypotheken of andere lasten.

• De geschonken goederen dienen niet als onderpand van de schuldeisers van de nalatenschap.

• Er is geen erfbelasting verschuldigd op de terugkeer.

Enkel ten voordele van de schenker

Het beding van terugkeer kan enkel ten voordele van de schenker zelf worden bedongen, niet ten voordele van een derde.

Soms gebeurt een schenking vanuit de huwgemeenschap. Na het overlijden van één van de echtgenoten kan de langstlevende echtgenoot soms de volledige huwgemeenschap verkrijgen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn op basis van een 'langst leeft, al heeft' beding in de huwelijksovereenkomst. In dat geval kan volgens bepaalde rechtsleer de integrale terugkeer plaatsvinden van wat geschonken is. Dit gebeurt dan in het voordeel van de langstlevende schenker. Tot op heden is hierover echter nog geen rechtspraak. Een dergelijke interpretatie kan wel belangrijke gevolgen hebben.

Een concreet voorbeeld:
Vader en moeder schenken vanuit de huwgemeenschap aandelen van hun familiebedrijf aan hun enige zoon. Ze nemen een optioneel beding van terugkeer op in de schenkingsakte. De zoon bouwt het bedrijf verder uit. Na enkele jaren overlijdt vader. De moeder kiest op basis van het keuzebeding in de huwelijksovereenkomst de volledige huwgemeenschap. Enkele jaren later overlijdt ook de zoon. De moeder maakt gebruik van haar beding van terugkeer en haalt de aandelen volledig terug.

Resultaat? De echtgenote van de zoon heeft geen enkel recht meer op de aandelen van het bedrijf, ook al heeft zij misschien jarenlang mee aan de kar getrokken. De kinderen van de zoon evenmin. 

Wat is het verschil tussen een optioneel en niet-optioneel beding van terugkeer?

1. Het niet-optioneel beding van terugkeer

Bij overlijden van de begiftigde keert het geschonken goed automatisch terug naar de schenker. De Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) heeft dit bevestigd. De geschonken goederen maken volgens bepaalde rechtsleer in dit geval geen deel uit van de nalatenschap van het kind.

2. Het optioneel beding van terugkeer

Hier heeft de schenker de keuze: hij of zij mag de goederen laten terugkeren, maar is hiertoe niet verplicht. Dit is interessant als de schenker wil afwegen of een terugkeer zinvol is (bijvoorbeeld als het geschonken goed een familiebedrijf is dat intussen sterk in waarde is gestegen).

Opgelet!

Bij een optioneel beding van terugkeer liggen de fiscale gevolgen anders voor schenkingen sinds 1 januari 2023. Vlabel stelt immers dat de geschonken goederen in principe wel tot de nalatenschap van de begiftigde behoren op het moment van overlijden indien de schenker het beding van terugkeer inroept na het overlijden van de begiftigde (Vlabel Standpunt 16030). Het uitoefenen van de optie heeft dan ingevolge het nieuwe verbintenissenrecht slechts uitwerking voor de toekomst, tenzij ander is bedongen. Dit betekent dat er op de terugkerende goederen erfbelasting verschuldigd kan zijn, tenzij de terugwerkende kracht uitdrukkelijk in de schenkingsakte werd voorzien. Is dit niet het geval, dan moet worden onderzocht of het met zekerheid de bedoeling was van de partijen om de terugkeer te laten plaatsvinden op het ogenblik van het overlijden van de begiftigde.

Correct advies is goud waard

Het beding van terugkeer is een interessant instrument voor wie wil schenken. Het geeft gemoedsrust: mocht het ergste gebeuren en de begiftigde sterft vroeger dan de schenker, dan kan het geschonken vermogen (desgewenst) belastingvrij naar de schenker teruggaan. De keuze tussen een niet-optioneel of een optioneel beding, de precieze formulering in de schenkingsakte en de eventuele huwelijksovereenkomst van de schenkers kunnen daarbij echter belangrijke fiscale en erfrechtelijke gevolgen hebben.

Laat u altijd bijstaan door een adviseur met kennis van zaken vooraleer u een schenking doet. De kleine lettertjes van vandaag bepalen de grote gevolgen van morgen.