Herroepen schenking tussen echtgenoten: sprake van fiscaal misbruik

In het kader van horizontale successieplanning kan u ervoor kiezen om een deel van uw eigen vermogen te schenken aan uw echtgeno(o)t(e). Een voordeel hierbij is dat een schenking tussen echtgenoten buiten het huwelijkscontract in de regel altijd herroepbaar is, zelfs na het overlijden van de begiftigde echtgeno(o)t(e). Maar recent is deze successieplanningstechniek meer in het vizier gekomen van VLABEL. In dit artikel gaan we dieper in op de schenking tussen echtgenoten aan de hand van een voorbeeld en de zienswijze van VLABEL. 

Schenking aan uw echtgeno(o)t(e)

Voorbeeld: Met het oog op horizontale successieplanning schenkt Katrien haar effectenportefeuille t.b.v. € 250 000 aan haar echtgenoot Bert. Wanneer Katrien (= de echtgenoot-schenker) komt te overlijden, behoort de geschonken effectenportefeuille niet meer tot haar nalatenschap en is hierop bijgevolg geen erfbelasting verschuldigd. Maar wanneer Bert (= de echtgenoot-begiftigde) als eerste komt te overlijden, behoort de geschonken effectenportefeuille in principe tot zijn nalatenschap en is er bijgevolg wel erfbelasting verschuldigd.

De wet bepaalt echter dat schenkingen buiten het huwelijkscontract steeds herroepbaar zijn. De herroeping van de schenking kan plaatsvinden na een echtscheiding, of zelfs na het overlijden van de begiftigde. Bovendien is er aan een dergelijke herroeping geen enkele vormvoorwaarde of motiveringsplicht verbonden. Het enige waar u rekening dient mee te houden is dat de schenking enkel tijdens het leven van de schenker kan worden herroepen. Het is dus niet mogelijk dat de erfgenamen van de schenker de schenking later nog zouden herroepen.

In het verleden werd algemeen aanvaard dat deze burgerrechtelijke gevolgen ook op fiscaal vlak zouden doorwerken. Wanneer in bovenstaand voorbeeld Bert overlijdt, dan kan Katrien de schenking herroepen. Bijgevolg valt de effectenportefeuille niet in de nalatenschap van Bert en is er dus geen erfbelasting verschuldigd.

Toch fiscaal misbruik?

Deze horizontale planningstechniek heeft echter de aandacht getrokken van VLABEL. In verschillende situaties heeft Vlabel de herroeping als fiscaal misbruik beoordeeld. Immers,  door een herroeping van de schenking wordt de nalatenschap van de echtgenoot-begiftigde kleiner  en wordt er op die manier erfbelasting vermeden (= redenering van Vlabel).

Maar ook de Rechtbank van Eerste Aanleg te Oost-Vlaanderen, afdeling Gent oordeelde in een recent vonnis  dat de herroeping na het overlijden van de echtgenoot-begiftigde niet geloofwaardig is. Het herroepingsrecht zou op dat ogenblijk immers tegen de erfgenamen worden uitgeoefend die op dat ogenblik reeds in het bezit van de nalatenschap werden gesteld en dus niet tegen de echtgenoot-begiftigde. Volgens de rechtbank is het dan ook niet mogelijk om te herroepen na het overlijden van de echtgenoot-begiftigde. Hoewel tegen dit vonnis hoger beroep werd aangetekend (momenteel is er nog geen definitieve uitspraak), is voorzichtigheid zeker geboden.

Alternatief?

We raden u aan om aan de schenking aan uw echtgeno(o)t(e) ook steeds een ontbindende voorwaarde van vooroverlijden van de begiftigde te koppelen. Ingevolge dit zogenaamde beding van terugkeer zullen de geschonken goederen bij het vooroverlijden van de echtgenoot-begiftigde terugkeren naar het vermogen van de schenker en dit vrij van erfbelasting. Gelet op de ontbindende voorwaarde, wordt de schenking immers geacht nooit te hebben plaatsgevonden

Conclusie

Voorzichtigheid is geboden wanneer u een schenking wenst te doen aan uw echtgeno(o)t(e). Heeft u hieromtrent nog vragen? Aarzel niet om uw strategisch adviseur te contacteren.