Ouders schenken met voorbehoud van vruchtgebruik: hoe beschermt u elkaar het best?

Echtgenoten wensen hun appartement aan de zee te schenken aan hun kinderen en dit met voorbehoud van vruchtgebruik. Bij overlijden van de eerststervende echtgeno(o)t(e) moet de langstlevende over het gehele vruchtgebruik van het appartement kunnen beschikken. Hoe kan dit tot stand worden gebracht? Moet dit worden bedongen in de schenkingsakte of verkrijgt de langstlevende echtgeno(o)t(e) het vruchtgebruik op basis van de wet? Een overzicht.

1. Bedongen aanwas in de schenkingsakte:

U kan ervoor opteren om in de schenkingsakte te bepalen dat het vruchtgebruik van de eerststervende zal aanwassen bij het vruchtgebruik van de langstlevende. Deze conventionele aanwas gebeurt belastingvrij. Tevens kunnen de kinderen de omzetting van het vruchtgebruik niet vragen, zodat de langstlevende er zeker van kan zijn dat hij/zij het appartement levenslang kan bewonen of verhuren.

2. Wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik: sinds 01/09/2018

Wanneer in de schenkingsakte niets wordt voorzien, verkrijgt de langstlevende echtgeno(o)t(e) alsnog het vruchtgebruik van de eerststervende op basis van het zgn. ‘wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik’ (WTOV). Het betreft een wettelijk erfrecht ten aanzien van de langstlevende echtgeno(o)t(e): het vruchtgebruik op de goederen die de overledene tijdens het leven heeft geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik, vererft aan de langstlevende. Hierop is erfbelasting verschuldigd. Gezien de langstlevende echtgeno(o)t(e) het vruchtgebruik heeft verkregen via erfenis, kan de omzetting van het vruchtgebruik gevraagd worden door de langstlevende echtgeno(o)t(e) en de kinderen.

3. Wettelijke aanwas: sinds 01/09/2021

Sinds de inwerkingtreding van het nieuw goederenrecht, is de aanwas van een onverdeeld of gemeenschappelijk vruchtgebruik bij het overlijden van één van de vruchtgebruikers ten voordele van de langstlevende van de vruchtgebruiker, ook wettelijk verankerd. Hier bestond in het verleden nog enige rechtsonzekerheid over.

Hoe het onverdeeld of gemeenschappelijk vruchtgebruik tot stand is gekomen, is van geen belang. Zo kan het vruchtgebruik van een bepaald goed via testament aan twee personen zijn gelegateerd. Bij overlijden van één van de vruchtgebruikers, zal zijn aandeel overeenkomstig de wet aanwassen bij het aandeel van de andere. Ook indien de echtgenoten een onroerend goed gesplitst aankopen met hun kinderen (= het vruchtgebruik wordt aangekocht door de ouders, de blote eigendom door de kinderen), zal bij overlijden van de eerststervende echtgenoot het vruchtgebruik toekomen aan de langstlevende echtgenoot op basis van de wettelijke aanwas. Dit hoeft dus niet met zoveel woorden in de akte te worden bepaald. Deze wettelijke aanwas geschiedt belastingvrij.

Maar ook in ons voorbeeld waarbij de echtgenoten hun appartement aan zee met voorbehoud van vruchtgebruik schenken aan hun kinderen, is de wettelijke aanwas van toepassing. Echter, deze wettelijke aanwas komt in samenloop met het wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik. Wat heeft dan voorrang? Gezien het WTOV onderworpen is aan erfbelasting en de wettelijke aanwas niet, is dit een belangrijk vraagstuk. Hieromtrent is nog geen volledige duidelijkheid. Het valt dus af te wachten welk standpunt de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) in deze zal innemen.

Teneinde discussie te vermijden, kan u er veiligheidshalve voor opteren om de aanwas conventioneel te laten vastleggen in de schenkingsakte. Zo bent u zeker dat de aanwas belastingvrij kan plaatsvinden.