Riskeer geen extra erfbelasting bij terugkeer van een schenking

Wie wil schenken, kan dit om uiteenlopende redenen doen: een familielid helpen, kinderen een financieel cadeau doen, erfbelasting beperken, enzovoort. Schenkingen kunnen echter veel complexer zijn dan ze op het eerste gezicht lijken, vooral wanneer er sprake is van bijvoorbeeld effectenportefeuilles. Een goed doordachte schenking kan dan ook meer opleveren dan alleen een belastingvoordeel; het draagt bij aan een solide financieel plan dat volledig is afgestemd op uw persoonlijke situatie en verwachtingen. Daarom is deskundig fiscaal en financieel inzicht essentieel bij het regelen van een schenking.

In dit artikel leggen we uit hoe een specifiek aspect van schenkingen, het conventionele recht van terugkeer, werkt in het kader van de erfbelasting. We bespreken een recent concreet voorbeeld uit de rechtspraak en lichten het begrip zakelijke subrogatie toe en de gevolgen ervan voor schenkingen van bijvoorbeeld aandelenportefeuilles.

Wat is conventionele terugkeer?

Wie een schenking doet, kan een speciale afspraak (of beding) toevoegen aan de schenking: het beding van conventionele terugkeer. 
Het is aan te raden om dit beding nauwkeurig te beschrijven in de schenkingsakte. Dit beding dient namelijk als een ontbindende voorwaarde, waardoor de schenking wordt ontbonden als de begiftigde vóór de schenker overlijdt, en de goederen terugkeren naar de schenker.
Tot 1 januari 2023 had deze ontbinding automatisch terugwerkende kracht, waardoor er geen erfbelasting verschuldigd was bij de erflater, want de schenking had zogezegd nooit plaatsgevonden. Door de inwerkingtreding van het nieuw verbintenissenrecht is dit echter veranderd: sinds 1 januari 2023 geldt dat de ontbinding enkel voor de toekomst werkt (dus niet standaard met terugwerkende kracht). Dat betekent dat de goederen tot aan het overlijden tot het vermogen van de erflater hebben behoord en dan ook dienen opgenomen te worden in diens nalatenschap. Daarom is het van belang om de terugwerkende kracht van het beding van terugkeer duidelijk te vermelden in de schenkingsakte. Dit zorgt ervoor dat, wanneer het beding van terugkeer in werking treedt, toch geen erfbelasting van toepassing is op de geschonken goederen.

Wat is zakelijke subrogatie?

Zakelijke subrogatie is een belangrijk principe in het erfrecht en zorgt ervoor dat niet alleen de oorspronkelijk geschonken goederen kunnen terugkeren, maar ook de zaken waarin die goederen zijn herbelegd. Stel dat iemand een effectenportefeuille schenkt en die portefeuille later wordt verkocht en herbelegd in andere effecten*. Het recht van terugkeer geldt dan ook voor de nieuw aangekochte effecten, dankzij het principe van zakelijke subrogatie.
* Onder ‘effecten’ verstaan we financiële producten die op een beurs worden verhandeld (zoals aandelen, obligaties en beleggingsfondsen).

De Vlaamse fiscus versus justitie

In een recente rechtszaak wilde de Vlaamse Belastingdienst niet erkennen dat een schenking van effecten, nl. aandelen, onder het beding van conventionele terugkeer viel. De Belastingdienst stelde dat de effecten als losse aandelen moesten worden gezien en niet als een geheel van een effectenportefeuille. Bovendien voerden ze aan dat er geen specifieke afspraak was gemaakt over het vervangen van de oorspronkelijke effecten. Het Hof van Beroep in Gent was het hier echter niet mee eens en stelde dat de effecten wél als een portefeuille moesten worden gezien en dat het beding van terugkeer van toepassing was.

Gevolg: de effecten moesten niet opgenomen worden in de nalatenschap van de overleden ontvanger.  Er was dus geen erfbelasting verschuldigd. Het arrest bevestigde ook dat een effectenportefeuille die regelmatig wordt verhandeld en beheerd, onder de bescherming van zakelijke subrogatie valt.

Vermijd erfbelasting bij een vooroverlijden

Schenkingen zijn lang niet zo eenvoudig als ze op het eerste zicht lijken. Dankzij het beding van conventionele terugkeer en het principe van zakelijke subrogatie kan u als schenker ervoor zorgen dat u geen erfbelasting betaalt bij de eventuele terugkeer van goederen die u zelf heeft geschonken. De financiële, fiscale en juridische experten van Strategica ondersteunen u met deskundig advies zodat u in alle financiële gemoedsrust een schenking kan doen, die perfect afgestemd is op uw financieel plan op maat. Contacteer ons vrijblijvend voor een eerste gesprek. Of neem deel aan een gratis infosessie in uw buurt.