Uw kinderen en uw vermogen beter beschermen dankzij een bewindsclausule?

Een schenker of erflater kan in een schenkingsakte of een testament bepalen dat de begiftigde of erfgenaam het vermogen niet zelf mag beheren tot deze een bepaalde leeftijd heeft bereikt. Een derde (de bewindvoerder) beheert in dit geval het vermogen van de overledene of schenker, in het belang van de begiftigde of legataris. Deze wordt de eigenaar van het vermogen, maar het beheer wordt tijdelijk toevertrouwd aan iemand die geschikter wordt geacht. 

In dit artikel ga ik dieper in op deze techniek binnen successieplanning en geef ik duiding over de rechtsgeldigheid ervan.

Waarom kan een bewindsclausule interessant zijn?

Een bewindsclausule is populair om deze drie redenen:

• Bescherming van de begiftigde

• Begeleiding van de begiftigde

• Bescherming tegen de ‘koude kant

1. Bescherming van de begiftigde

Dit motief is aan de orde wanneer men vreest dat de begiftigde of erfgenaam (nog) niet in staat is om verstandig met het vermogen om te gaan, of onder invloed zou komen te staan van 'slechte' vrienden. De wetgever gaat ervan uit dat iedereen vanaf 18 jaar zijn vermogen zelfstandig kan beheren. In de praktijk beschikken veel jongeren echter niet over de nodige maturiteit, kennis of ervaring.

Veel ouders zijn van oordeel dat hun kinderen pas over de nodige volwassenheid en rijpheid om met geld om te gaan beschikken vanaf de leeftijd van 25 à 30 jaar. Sommigen zijn nog strenger en leggen de leeftijdsgrens nog hoger. Het bewind is in dit geval dus een juridisch instrument om jongeren te begeleiden en het aan hun overgedragen vermogen veilig te stellen tot ze voldoende rijp zijn om het zelfstandig te beheren.

2. Begeleiding van de begiftigde

Dit is een variant op het beschermingsbewind. Het doel bestaat erin de begiftigde, die eigenaar is van het vermogen, voor te bereiden en te begeleiden om in de toekomst zelfstandig goed te kunnen omgaan met het ontvangen vermogen. Dit kan bestaan uit een opleidingstraject om de begiftigde de nodige kennis bij te brengen om het (complexe) vermogen te beheren.

3. Bescherming tegen de ‘koude kant’

Dankzij een bewindsclausule kan u tot slot vermijden dat bijvoorbeeld de ex-echtgeno(o)t(e) van de schenker of legataris zeggenschap krijgt over het bewindvermogen van een minderjarige.

Wie kan bewindvoerder zijn bij een bewindsclausule?

De bewindvoerder wordt gekozen omdat deze, voor de gekozen termijn, meer geschikt geacht wordt om het vermogen te beheren en/of omdat deze kan zorgen voor de nodige opleiding van de beschermde persoon. Vaak kiest de schenker of testator voor een dicht familielid als bewindvoerder. Ook een professionele bewindvoerder behoort echter tot de mogelijkheden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een advocaat of accountant.

Is een bewindsclausule in een testament of schenking wel rechtsgeldig?

In België bestaat geen wettelijk kader voor bewindsclausules. Deze techniek is overgewaaid vanuit Nederland waar wel een wettelijke regeling bestaat voor dergelijke clausules. De meerderheid van de Belgische rechtsleer acht een bewindsclausule wel rechtsgeldig. Het Hof van Beroep te Antwerpen oordeelde op 22 maart 2022 echter in een specifieke casus dat de testamentaire bewindsclausule voor een meerderjarige niet rechtsgeldig was. Dit arrest wordt wel bekritiseerd door bepaalde rechtsleer. Sommigen laten bewindsclausules tegenwoordig links liggen of kijken er met terughoudendheid naar. Toch blijven ze in de praktijk vaak toegepast, meestal vanuit de redenering: ‘baat het niet, dan schaadt het niet’.

Andere beschermingstechnieken bieden meer rechtszekerheid, zoals bijvoorbeeld een maatschap, een vennootschap met rechtspersoonlijkheid, een stichting administratiekantoor of een private stichting. Voor kleinere vermogens zijn de kosten van die technieken meestal echter te hoog in verhouding tot het te beschermen vermogen.

Hoe moet u een bewindsclausule correct opstellen?

Onder meer door het ontbreken van een wettelijke regeling is het belangrijk om de nodige aandacht te schenken aan de opstelling van een bewindsclausule. Enkele tips:

• Vermeld de redenen waarom de goederen onder bewind worden geplaatst.

• Neem duidelijk de richtlijnen en regels voor de bewindvoerder op in de clausule.

De beste aanpak voor uw doordachte nalatenschap?

De bewindsclausule is een nuttig instrument om een erfgenaam of begiftigde te beschermen door het beheer van een vermogen in handen te geven van een derde tot de beschermde persoon een bepaalde leeftijd heeft bereikt. Binnen successieplanning vormt dit een van de mogelijke opties om uw nalatenschap doordacht te plannen. De beste aanpak? Dat is afhankelijk van uw persoonlijke situatie inzake inkomen, vermogen, pensioen en nalatenschap. Uw adviseur kan u hierin bijstaan.