Wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten

Een wederzijdse schenking tussen echtgenoten van eigen roerend vermogen is een veel gebruikte techniek in het kader van successieplanning. Deze techniek kan namelijk een besparing van erfbelasting opleveren.

Het werkt als volgt:

Het echtpaar, Marie en Jan, gehuwd onder het stelsel van scheiding van goederen, hebben elk reeds een eigen portefeuille opgebouwd. Marie beschikt over een beleggingsportefeuille van € 200 000 op haar naam, en Jan heeft een portefeuille van € 400 000. Zij wensen wederzijds de portefeuille aan elkaar te schenken.

Wanneer Jan als eerste komt te overlijden, dan is Marie eigenaar van beide portefeuilles. Ze heeft immers de portefeuille van haar echtgenoot verkregen via schenking, en kan tegelijk ook haar eigen portefeuille behouden, daar zij de door haar gedane schenking aan Jan kan herroepen.

Een wederzijdse schenking tussen echtgenoten van een eigen effectenportefeuille kan gebeuren via bankgift dan wel via notariële akte. Hoe de wederzijdse schenking tot stand wordt gebracht, heeft een impact op de schenkbelasting. De fiscale behandeling is namelijk verschillend.

Indien de wederzijdse bankgiften worden opgenomen in éénzelfde onderhands geschrift (zgn. ‘pacte adjoint’), dan zal bij registratie van dit document slechts één schenking worden belast. De schenkingen in dat ene geschrift worden immers beschouwd als afhankelijke beschikkingen, waardoor er slechts éénmaal schenkbelasting verschuldigd is, m.n. op de schenking die aanleiding geeft tot de hoogste heffing.

Daarnaast is er de mogelijkheid de wederzijdse schenking tussen echtgenoten te regelen via notariële akte.  Bij een notariële akte is echter het verbod van artikel 1097 van het Burgerlijk Wetboek van toepassing. Dit artikel bepaalt dat wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten in één akte (anders dan bij huwelijkscontract) verboden zijn. Met andere woorden, via de notaris kan men enkel wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten realiseren door twee afzonderlijke notariële aktes op te maken, en bijgevolg tweemaal schenkbelasting te betalen.

In de praktijk kwam dan ook de vraag naar boven of dergelijk verschil in fiscale behandeling geen discriminatie inhoudt.

Recentelijk heeft het Grondwettelijk Hof in een arrest van 28 mei 2019 geoordeeld dat het verschil in fiscale behandeling geen discriminatoir karakter heeft. Met name, notariële schenkingsakten, bij wet geregeld, hoeven niet eenzelfde fiscale behandeling te genieten als een bankgift, een in de praktijk ontwikkelde techniek.

Vlabel is geen fan

Uit een aantal recente voorafgaande beslissingen is gebleken dat Vlabel niet bepaald een fan is van wederzijdse schenkingen tussen echtgenoten van identieke goederen of waarden, zoals bv. een effectenportefeuille die in onverdeeldheid aan de echtgenoten toebehoord.

Zo stelt Vlabel dat een wederzijdse schenking (burgerrechtelijk gezien) geen zin heeft, vermits na de schenkingen de toestand hetzelfde zal zijn: de ene onverdeelde helft van de effectenportefeuille wordt vervangen door de identieke onverdeelde wederhelft. De wederzijdse schenking (vaak in combinatie met andere fiscaal gevoelige verrichtingen) en haar (her)kwalificatie in een ruilovereenkomst werden dan ook meermaals door Vlabel aangewend als één van de argumenten om te besluiten dat er fiscaal misbruik in het spel is.

Op deze economische redenering van Vlabel komt veel kritiek in de rechtsleer: de wederkerigheid van de schenkingen tast immers het schenkingskarakter (begiftigingsoogmerk) niet aan.

De visie van Vlabel indachtig, is voorzichtigheid toch geboden wanneer u een wederzijdse schenking wenst te doen. Het is aan te raden u goed te informeren en ook alternatieve pistes te overwegen. Strategica staat u graag bij om een weloverwogen en onderbouwde beslissing te nemen.