Nieuw samengestelde gezinnen - Deel 2: vijf tips om uw partner optimaal te beschermen

Heeft u een nieuw samengesteld gezin, dan gelden er soms andere regels in het erfrecht dan voor een klassiek gezin. In een vorig artikel  lichtten we dat toe. Maar wat als u uw vermogen bij overlijden anders wilt verdelen dan volgens de wettelijke erfregels? In deze bijdrage krijgt u vijf tips om uw partner (echtgenoot, echtgenote, wettelijk of feitelijk samenwonende partner) maximaal te beschermen.

Nog even ter opfrissing: een nieuw samengesteld gezin bestaat uit de partners, hun kinderen uit een vorige relatie en eventueel hun gemeenschappelijke kinderen.

Tip 1: Stap in het huwelijksbootje

Als u samenwoont beschermen de erfregels u een pak minder dan wanneer u getrouwd bent. De wet maakt een verschil tussen wettelijk en feitelijk samenwonenden:

• De langstlevende wettelijk samenwonende partner krijgt volgens het wettelijk erfrecht enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel. Dat vruchtgebruik kan echter via testament worden ontnomen, en dan blijft die partner met lege handen achter.
• Feitelijk samenwonende partners erven op basis van de wet zelfs helemaal niets van elkaar.  Een testament kan hier een mouw aan passen, maar ook hier kan de testator dat testament altijd herroepen.

Gehuwden genieten een ruimere bescherming. De echtgenoot erft volgens de erfregels immers het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap, en de kinderen erven de blote eigendom. Het is tevens onmogelijk om de echtgenoot bv. via testament volledig te onterven. De echtgenoot is namelijk een reservataire erfgenaam en heeft sowieso minstens recht op het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel (het reservataire erfdeel). U kunt uw echtgenoot zelfs nog verder beschermen, niet alleen via een testament, maar ook via een huwelijkscontract (zie tip 5). 

Het is onmogelijk een echtgenoot volledig te onterven. Samenwonenden kunnen wel met lege handen achterblijven.

Tip 2: Maak een testament op

Een testament biedt de erflater de mogelijkheid om zijn nalatenschap of bepaalde goederen na te laten aan erfgenamen die hij aanwijst. Een testament is daarom een prima instrument als u uw partner meer wil toekennen dan wat de wet voorschrijft.

Een testament biedt u bovendien heel wat flexibiliteit. Met een zogenaamd keuzelegaat geeft u uw partner de mogelijkheid zelf de goederen te kiezen uit de nalatenschap, eerder dan dat u ze zelf aanduidt. Zo vermijdt u opsplitsingen tussen vruchtgebruik en blote eigendom, of onverdeeldheden tussen stiefouder en stiefkind.  

U dient wel rekening te houden met het reservataire erfdeel van de kinderen. Dat is het deel van de nalatenschap dat voor hen is voorbehouden en hen dus niet kan ontnomen worden. Het gaat over de helft van de nalatenschap (in blote eigendom indien zij in samenloop komen met een langstlevende echtgenoot). Wanneer u een te groot deel van de nalatenschap nalaat aan uw partner, waardoor het reservataire erfdeel van de kinderen wordt aangetast, kunnen zij de inkorting van dit legaat vorderen.

Een testament is een flexibel instrument om goederen na te laten aan uw partner, maar hou wel rekening met het reservataire erfdeel van de kinderen.

Tip 3: Doe een schenking

Het spreekt voor zich dat u uw partner ook iets kunt geven wanneer u nog in leven bent, via een schenking. De begiftigde geniet dan het bijkomende voordeel dat de tarieven in de schenkbelasting doorgaans voordeliger zijn dan deze in de erfbelasting.

Maar wat als uw partner (de begiftigde) eerst overlijdt, vóór u (de schenker)? Als u getrouwd bent, kunt u de schenking altijd herroepen indien ze buiten het huwelijkscontract verliep. Het geschonken goed valt dan niet in de nalatenschap van uw overleden partner, maar keert terug naar uw vermogen. Bent u feitelijk of wettelijk samenwonend, dan is de schenking wel onherroepelijk.

Ook bij een schenking moet u rekening houden met het reservataire erfdeel van de kinderen. Indien u te veel vermogen heeft weggeschonken tijdens uw leven en hierdoor het reservataire erfdeel van uw kinderen is aangetast, kunnen zij inkorting vorderen.

Een schenking kan een fiscaal voordelige manier zijn om uw partner extra te beschermen, maar ook hier dient u rekening te houden met het reservataire erfdeel van de kinderen.