Toch geen erfbelasting bij een nietige schenking

Kerst en nieuwjaar naderen. Dat betekent: cadeautjestijd! Maar misschien ziet u het dit jaar iets grootser en wenst u een mooi bedrag te schenken aan de (klein)kinderen. Opdat een rechtstreekse schenking geldig zou zijn, is in principe een notariële akte vereist. Heeft u toch geschonken via onderhandse akte? Dan kan de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) deze akte niet zomaar ter zijde schuiven om zo de geschonken goederen tot de nalatenschap van de overleden schenker te rekenen (en erfbelasting te heffen). Zo oordeelde het hof van beroep te Gent.

De feiten

Vader en moeder schenken aan elk van hun twee kinderen € 500.000 en maken hiertoe een onderhands document op. Dit document wordt vervolgens ter registratie aangeboden. Nog dezelfde dag overlijdt moeder. Op dat ogenblik waren de geschonken bedragen nog niet overgeschreven op de bankrekeningen van de kinderen. Gezien de schenking vóór het overlijden werd geregistreerd en de schenkbelasting correct werd betaald, gaan de erfgenamen ervan uit dat definitief werd afgerekend met de fiscus.

Vlabel vond echter dat er geen rechtstreekse schenking had plaatsgevonden. Artikel 931 oud burgerlijk wetboek bepaalt dat een schenking steeds via notariële akte dient te gebeuren. Geen notariële akte, geen schenking, aldus Vlabel. Het onderhands document kan ook geen bewijsdocument voor een reeds gedane bankgift uitmaken, gezien de gelden op het moment van overlijden nog niet waren overgeschreven. Vlabel rekende de door moeder geschonken geldsommen dan ook tot haar nalatenschap, met het verschuldigd zijn van erfbelasting tot gevolg. Ook de rechtbank van eerste aanleg oordeelde in het voordeel van Vlabel, maar het hof van beroep te Gent zag dit enigszins anders.

Nietige schenking? Niet ten aanzien van de fiscus!

Volgens het hof had er een schenking plaatsgevonden, maar was deze nietig omdat deze niet vervat was in een notariële akte. Het hof stelt dat na overlijden van de schenker het een relatieve nietigheid betreft. Dit betekent dat enkel de erfgenamen van de schenker deze nietigheid nog kunnen inroepen (wat in casu niet het geval was, integendeel) en niet de fiscus. Gezien de erfgenamen de schenking bevestigen, wordt deze geacht geldig te zijn. De fiscus moet dus rekening houden met de schenking (die tevens werd geregistreerd en waarop schenkbelasting werd betaald). De door moeder geschonken geldsommen behoren dus niet tot haar nalatenschap, zodat er ook geen erfbelasting op de geschonken bedragen verschuldigd is.

Conclusie

Eind goed, al goed, zou men denken. Toch is het altijd beter te voorkomen dan te genezen. De fiscus kan misschien de nietigheid niet inroepen van een onderhandse schenking wegens vormgebrek, maar een misnoegde erfgenaam wél. Indien de ouders de gelden eerst op de rekeningen van de kinderen hadden overgeschreven (bankgift) en vervolgens een pacte adjoint hadden opgemaakt (die ter registratie werd aangeboden), was bovenstaande lijdensweg hen bespaard gebleven. Een onderhandse schenkingsakte aanwenden als successieplanningstechniek (in extremis) kan in zeer specifieke gevallen misschien een uitweg zijn, maar is geen techniek die breed aan te raden is.

Bij de opmaak van schenkingsdocumenten laat u zich dan ook best begeleiden door een van onze adviseurs met kennis van zaken. Zij luisteren naar uw wensen en begeleiden u met plezier verder.