Wat is plaatsvervulling in het wettelijk erfrecht?

Wanneer u komt te overlijden, voorziet de wet dat enkel uw dichtste bloedverwanten zullen erven. Zo zullen uw kinderen elk een deel van uw nalatenschap verkrijgen en niet uw kleinkinderen. Toch bestaat hierop een uitzondering. Door de regel van de plaatsvervulling zullen verdere bloedverwanten alsnog een deel van uw nalatenschap erven. Hiertoe dienen wel bepaalde wettelijke voorwaarden te zijn vervuld.

1. Even opfrissen: wie is erfgerechtigd?

Wie al dan niet erfgerechtigd is, hangt af van uw familiale situatie. Zo deelt de wet uw bloedverwanten op in verschillende ordes.

Uw afstammelingen (kinderen, (achter)kleinkinderen), behoren tot de eerste orde. Indien u geen afstammelingen nalaat, erven de bloedverwanten in de tweede orde, met name uw ouders samen met uw (half)broers en/of (half)zussen en hun afstammelingen. Indien er ook geen (half)broers en/of (half)zussen en hun afstammelingen opkomen, erven de ascendenten in de derde orde. Dit zijn uw ouders, grootouders, overgrootouders. Wanneer tenslotte ook geen ascendenten tot uw nalatenschap komen, erven de verdere zijverwanten in de vierde orde: (groot)ooms, (groot)tantes, neven en nichten.

Binnen een orde zullen de erfgenamen die het dichtst in graad staan tot de overledene, erven. In de rechte lijn wordt de graad bepaald door het optellen van de generaties tussen de bloedverwant en de overledene. In de zijlijn worden eerst de generaties geteld tussen de overledene en de gemeenschappelijke voorouder en vervolgens tussen deze voorouder en de bloedverwant.

Een meer uitgebreide uiteenzetting van het wettelijk erfrecht, ook wanneer er samenloop is met een langstlevende echtgeno(o)t(e), vindt u terug in onze eerdere bijdrages.

2. Voorwaarden voor plaatsvervulling

In volgende gevallen zal een bloedverwant die in de juiste orde en graad staat, toch niet erven van de overledene en treedt plaatsvervulling op:

• de bloedverwant is reeds vooroverleden;
• de bloedverwant verwerpt de nalatenschap;
• de bloedverwant is onwaardig om te erven (bv. wanneer hij schuldig is aan de dood van de overledene).

De plaatsvervuller treedt in de plaats en de graad van de vooroverleden bloedverwant en verkrijgt het erfdeel dat aan deze vooroverledene zou zijn toegekomen. Zijn er meerdere plaatsvervullers die in de plaats treden van de vooroverleden bloedverwant, dan verkrijgen zij elk een gelijk deel van dit erfdeel.

Opdat er plaatsvervulling kan optreden, dient aan een aantal voorwaarden te zijn voldaan:

1. De plaatsvervuller van de bloedverwant moet diens afstammeling zijn. Een gewoon geadopteerd kind kan de plaats niet innemen van zijn adoptant. Ten volle geadopteerde kinderen kunnen dit wel.
2. Diegene wiens plaats men vervult, moet tevens een dichte verwant zijn ten aanzien van de overledene. In de rechte neerdalende lijn geldt er geen beperking, maar in de zijlijn moet diegene wiens plaats men vervult een (half)broer, (half)zus, oom of tante van de overledene zijn. De plaatsvervuller mag namelijk maar de plaats vervullen van een bloedverwant die niet verder dan in de vierde graad staat. Plaatsvervulling in de verdere zijlijn (bv. van een grootoom) is niet mogelijk.