Samenwonen of huwen, meer dan een keuze van het hart

Laatste update 13/05/2025

Samenwonen of huwen: wat is de beste keuze? Ons advies: volg uw hart, maar wees niet blind voor de financiële en fiscaal-juridische gevolgen van uw keuze. 

In dit artikel lijsten we de belangrijkste verschillen op tussen samenwonen en huwen. Of het nu gaat over fiscale optimalisatie van uw inkomen, vermogensopbouw of erfbelasting, u staat er best uitgebreid bij stil vooraleer u de knoop doorhakt. 

Vermogen 

Samenwonenden behouden elk hun eigen goederen en inkomsten. Wanneer samenwonenden goederen samen aanwerven, dan behoren deze hen toe in onverdeeldheid. Samenwonenden kunnen specifieke regels vastleggen in een samenlevingscontract. 

Gehuwden hebben dan weer de mogelijkheid om de eigendomsrechten van de goederen te regelen via het gekozen huwelijksstelsel. Zij kunnen opteren voor het wettelijk stelsel, het stelsel van scheiding van goederen of het stelsel van algehele gemeenschap. Door al dan niet een huwelijkscontract af te sluiten, nemen aanstaande echtgenoten een beslissing over het juridisch kader van hun bezittingen, toekomstige inkomsten en eventuele schulden. We verwijzen in dit kader graag naar dit recent artikel waarin helder wordt uitgelegd hoe u uw vermogen kan beschermen dankzij een huwelijksovereenkomst.
 

Erfrecht

Feitelijk samenwonenden erven niet automatisch van elkaar. Als u toch wenst dat uw feitelijk samenwonende partner van u erft, dan dient u hiervoor stappen te ondernemen. Dit kan bijvoorbeeld door de opmaak van een testament.

Wettelijk samenwonenden hebben daarentegen een beperkt erfrecht. Als wettelijk samenwonende partner erft u het vruchtgebruik op de gezinswoning en daarin aanwezige huisraad. Het erfrecht van wettelijk samenwonenden is niet beschermd en kan dus ook beperkt of ontnomen worden. Uiteraard kan u uw wettelijk samenwonende partner ook meer toebedelen.

Wanneer u huwt, dan omvat het erfrecht van de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op de ganse nalatenschap, indien er kinderen zijn. Zijn er geen nakomelingen, dan erft de langstlevende echtgenoot de volle eigendom van het gemeenschappelijk vermogen en het vruchtgebruik van het eigen vermogen van de overledene. Sinds 1 september 2018 erft de langstlevende de volledige nalatenschap in volle eigendom indien er enkel erfgenamen van de vierde orde (neven en nichten, ooms en tantes) zijn.

Erfbelasting

Gehuwden en wettelijk samenwonenden kunnen genieten van de tarieven in rechte lijn. Feitelijk samenwonenden moeten bij het openvallen van de nalatenschap meer dan één jaar feitelijk samenwonen om in aanmerking te komen voor de tarieven in rechte lijn.

Sinds 2007 geldt een vrijstelling van successierechten voor de vererving van de gezinswoning tussen partners. Deze vrijstelling geldt zowel voor gehuwden als voor wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden die minstens drie jaar hebben samengewoond.

Bovenop de vrijstelling van successierechten voor de gezinswoning is de langstlevende partner geen erfbelasting verschuldigd op de eerste schijf van € 50.000 aan roerende goederen.

Personenbelasting

Gehuwden en wettelijk samenwonenden worden op vlak van personenbelasting gelijk behandeld. Ze ontvangen een gemeenschappelijke aangifte en kunnen genieten van een huwelijksquotiënt, waarbij een deel van het inkomen van de ene partner kan worden toegerekend aan de andere partner. Op deze manier wordt uw gezinsinkomen gespreid, en kan u tweemaal gebruik maken van de lagere schijven in de personenbelasting.

Feitelijk samenwonenden worden als alleenstaanden beschouwd en moeten een afzonderlijke aangifte indienen. Tussen feitelijk samenwonenden is er geen fiscale optimalisatie mogelijk.

Verzekeringen

Opdat de premies voor pensioensparen en langetermijnsparen een fiscaal voordeel zouden opleveren, dient de begunstigde bij overlijden de echtgenoot, wettelijk samenwonende partner of bloedverwant tot de tweede graad te zijn. De feitelijk samenwonende partner komt hiervoor niet in aanmerking. U kunt dus wel aan pensioensparen doen, maar zal de feitelijk samenwonende partner niet kunnen begunstigen bij overlijden.

Verder kunnen gehuwden, onder bepaalde voorwaarden, genieten van een vrijstelling van erfbelasting op de kapitalen van groepsverzekeringen opgebouwd als werknemer. Deze vrijstelling is niet van toepassing voor wettelijk en feitelijk samenwonenden.

Sociale zekerheid

Gehuwden hebben recht op een overlevingspensioen of overgangsuitkering, toegekend aan de overlevende echtgenoot. Ook maken gehuwde werknemers of zelfstandigen aanspraak op een gezinspensioen, wanneer één van de echtgenoten geen of weinig pensioenrechten heeft opgebouwd.

Samenwonenden kunnen echter geen aanspraak maken op een overlevings- of gezinspensioen. Er is al een tijdje sprake om de pensioenwetgeving aan te passen aan deze “nieuwe” samenlevingsvormen, al is dit op heden nog niet het geval.

Belangrijke verschillen om bij stil te staan

Gehuwden en wettelijk samenwonenden zijn op vele vlakken gelijkgeschakeld, maar toch zijn er nog enkele belangrijke verschillen. Hiervoor werd slechts een beknopt overzicht gegeven van de voornaamste verschillen.

Heeft u nog vragen over wat voor u en uw partner de beste keuze is, dan kunt u steeds bij ons terecht voor duidelijke antwoorden en advies op maat. Een eerste gesprek is kosteloos en vrijblijvend. U houdt er in het slechtste geval enkel nuttige tips aan over.